درخشندگی، شفافیت و نیز قابلیت تبدیل شیشه به اشکال مختلف، باعث شده است که علاوه بر صنعتگران، هنرمندان نیز از این ماده اولیه برای خلق و تزیین آثار هنری و زیبای بسیاری استفاده کنند.
درخشندگی، شفافیت و نیز قابلیت تبدیل شیشه به اشکال مختلف، باعث شده است که علاوه بر صنعتگران، هنرمندان نیز از این ماده اولیه برای خلق و تزیین آثار هنری و زیبای بسیاری استفاده کنند.
محصولاتی را که از طریق شکل دادن مواد معدنی ذوب شده نظیر سیلیس و خرده شیشه که با ترکیبی از این دو و با استفاده از روش دمیدن توسط لوله مخصوص و با به کارگیری ابزار دستی شامل انبر، قیچی و غیره حاصل میشود، شیشه دست ساز مینامند که شامل مراحل تکمیلی و تزئین، نظیر نقاشی و تراش هم می شود.
شیشه گران در طول تاریخ، مرتبهای در مقام کیمیا گران داشتهاند زیرا کوره ساده و سوزان ایشان از مواد اولیه و ناچیز محصولی زیبا و شفاف تولید می کرد که مورد تقاضای اکثر مردم از غنی تا ضعیف بود.
شیشه گران عموما در بین اقوام و ملل مختلف از ارزش و مقام والایی برخوردار بودند، به طوری که در رم باستان از هرگونه مالیات معاف و حتی در فرانسه این هنر جزو حرفه نجبا و اشراف بوده است و صاحبان این حرفه در بهترین مناطق شهر خیابانهای مخصوص به خود داشتند.
در ایران هم پیش از اسلام و بعد از اسلام صنعت شیشه گری رواج داشته به طوری که از آثار کشف شده در نواحی مختلف کشور ما به نشانههایی از رواج این هنر در نزد ایرانیان پی میبریم.
آن چه مسلم است این است که هنر شیشه گری همیشه مورد توجه بوده است.زیبایی و تلالو شیشه و هم چنین امکان ساخت محصولات زیبا از شیشه سبب توجه ذهن زیبا پسند بشر شده است. به طوری که امروزه در رقابت با کاربرد دیگر مواد جایگاه دوم را بعد از فولاد به خوداختصاص داده است.
امروزه صنعت شیشه گری به دو بخش علمی و سنتی تقسیم میشود. در بخش شیشه گری سنتی از کورههای ذوب شیشه و وسایلی مانند "دم "( با فتح دال و میم ساکن) که لولهای فلزی و تو خالی است و قالبهایی مختلف و سایر لوازم استفاده میشود. بخش علمی که در قرون اخیر با ساخت وسایلی مانند مشعلهای شیشه گری- که در بعضی با باد فشرده که توسط کمپرسور ایجاد میشود و گاز بوتان و بعضی با مخلوطی از گاز اکسیژن و گاز بوتان کار میکنند - و چرخ شیشه گری و برخی وسایل دیگر بوجود آمده است.
برای ساخت محصولات شیشهای به مهارت و تجربه زیاد نیاز است. شیشه گری هنری است که برای خلق آن باید هنرمند در کنار حرارت سخت و طاقت فرسای آتش، عشق و هنر را خلق نماید.
برای آشنایی بیشتر با یکی از هنرمندان این هنر و صنعت، گفت و گویی انجام شده است.
"محمد حسین فانوسچی" که ۴۹سال سن دارد و درای مدرک دیپلم تجربی است در مورد این هنر و صنعت و تاریخچه آن چنین میگوید:"این ماده زیبا که در جهان بعد از فولا بیشترین کار برد را دارد در سادهترین فرمول از سیلیس، سودا و آهک ساخته میشود و از جمله خواص آن مقاومت در برابر اسید سرما، رطوبت، الکتریسیته و شفافیت و عبور نور از خود و تجزیه نور است.
پیدایش شیشیه به چهار هزار سال قبل باز میگردد و تکامل آن از
خاورمیانه شروع و در مصر گسترش پیدا کرده و در کشورهای مجاور واغلب نواحی مدیترانه شرقی و سر انجام به رم رسید و اوج هنر خود را در ونیز گذراند."
وی افزود:"از آغاز کشف شیشه، هنر شیشه گری هم مانند یک همزاد همراه آن به وجودآمد و با تکمیل وسایل و ابزار کار این هنر به بالندگی و شکوفایی تحسین آفرینی رسید."
این هنرمند افزود: "هنرمند شیشه گر با خلق هر کار جدید و نو از شیشه در حقیقت ضمن خدمت به جامعه روح خود را جلا میدهد و وجود خود را از چشمه زلال هنر سیراب میکند. زمانی که شخصی به ظرف بلورین نگاه میکند از تلالو و زیبایی آن به وجد میآید و لذت میبرد، آیا هیچ گاه فکر میکند که برای ساخت این اثر هنری چه زحمت و تلاشی شده است و چه رنجی برده شده است. "
این هنرمند شیشه گر در مورد نحوه ورود خود به این عرصه هنری میگوید:
"از ۶سالگی یعنی حدود ۴۳سال پیش این کار را نزد پدر و استادم جناب آقای "محمد رضا فانوسچی" به صورت تجربی و عملی یاد گرفتم و بعدها با توجه به این که شیشه گری را کاری هنری و زیبا میدانستم آن را ادامه دادم و توانستم کارهای زیبا و بدیعی را به وجود آوردم و در نمایشگاههای مختلف در سراسر ایران و همچنین در اکثر کشورهای جهان که صنایع دستی ایران عرضه می شده، کارهای من شرکت داشته است."
فانوسچی میگوید:"زمانی که گلدان ها، تنگها و شکلهای زیبای شیشه ای را میبینمن لذت میبرم و در کنار آن زحمت و تلاش طاقت فرسای کودکان کم سن و سال در کنار کورهها و زنان و دختران زحمت کش که مشغول جدا کردن آشغالها از شیشه خردهها هستند،دلم را به رنج در میآورد و با خود می گویم اگر مردم میدانستند که پشت ساخت هر اثر هنری چه زحمت و رنجی نهفته است چه ارزشی برای آن قایل بودند و چگونه از آن نگهداری میکردند." این پیش کسوت هنر شیشه گری در مورد موانع و مشکلات موجود بر سر راه این هنر به ثبت نشدن کارها به نام هنرمند و واردات بیرویه دست ساختهای شیشهای اشاره کرد و گفت: "از عمده مشکلات و موانع این هنر میتوان به به نبود قانون کپی رایت اشاره کرد. باید نام آثار هنری و پدید آورندگان آن آثار در محلی ثبت شود زیرا کپی کردن آن آثار توسط "بی هنران کار خراب کن" نتیجهاش ضرر مادی و دل سرد شدن هنرمند است."
این هنرمند هم چنین به ورود بیرویه اجناس صنایع دستی از کشورهای مختلف با قیمتهای نازل اشاره کرد و گفت : ورود این اجناس بازار رقابت برای صنعت گران و هنر آفرینان این مرز و بوم را سخت کرده است و چاره آن بها دادن به هنرمندان واقعی و کمک کردن مادی و معنوی به آنها است .
همان طور که کشورهای دیگر امتیازهای زیادی به هنرمندان خود میدهند تا بتوانند اجناس ارزان تولید و به دیگر کشورها صادر کنند."
وی هم چنین به بحث آموزش اشاره کرد و گفت:"آموزش در این حرفه، همیشه به صورت استاد و شاگردی بوده است. استاد هم با توجه به استعداد و پشتکار شاگرد فوت و فن و نکات ریز شیشه گری را به او میآموزد.آن شاگرد در دراز مدت با صبر و حوصله میتواند به مقام استادی نایل شود. اما امروزه شاگردان آن صبر و جدیت را نسبت به گذشته ندارند و میخواهند خیلی زود تمام نکات و ریزه کاریها را یاد بگیرند و مستقل کار کنند".
وی رمز موفقیت در این رشته را علاقه ، صبر و پشتکار و به روز کردن اطلاعات دانست و تاکید کرد: " با پیشرفتهایی که روز به روز شاهد آن هستیم، استادان این رشته نیز نیازمند یادگیری و به دست آوردن اطلاعات تازه هستند."
نویسنده: حمید کیامیری